Pre samo nekoliko godina automobili na komprimovani prirodni gas (CNG), odnosno metan, predstavljali su idealan izbor za vozače koji su želeli niske troškove goriva i manje emisije ugljen-dioksida. U pojedinim evropskim državama vožnja na metan bila je i do 50 odsto jeftinija od vožnje na benzin ili dizel.
Posebno razvijena tržišta bila su Italija, Nemačka, Češka i Austrija, gde su proizvođači poput Volkswagena, Fiata, Opela i Škode nudili fabričke CNG modele.
Međutim, ono što je delovalo kao dugoročno rešenje praktično je preko noći izgubilo ekonomsku računicu.
Kada je počeo rast cena?
Prekretnica dolazi tokom druge polovine 2021. godine, kada evropsko tržište prirodnog gasa ulazi u energetsku krizu. Situacija dodatno eskalira tokom 2022. godine nakon početka rata u Ukrajini, kada veleprodajne cene prirodnog gasa dostižu istorijske maksimume. Evropska komisija navodi da su upravo 2021. i 2022. godine donele najveći rast cena gasa u istoriji evropskog tržišta.
Na mnogim CNG pumpama širom Evrope cena kilograma metana tokom 2020. godine iznosila je između 0,90 i 1,20 evra po kilogramu, a krajem 2022. godine dostizala je 2,5 do čak 3,5 evra po kilogramu, zavisno od države.
Početkom 2020. godine kilogram metana na srpskim pumpama koštao je oko 55 dinara. U to vreme vožnja na CNG bila je i do 50 odsto jeftinija od vožnje na benzin ili dizel. Nakon energetske krize u Evropi i rasta cena prirodnog gasa 2021. i 2022. godine, cena metana je gotovo udvostručena, da bi danas dostigla cenu od 140 do 160 dinara po kilogramu, čime je najveći deo finansijske prednosti ovog goriva nestao.
To je značilo da je trošak vožnje postao gotovo identičan, a često i veći od dizela.
Proizvođači počeli da odustaju
Pad ekonomske isplativosti brzo se odrazio i na automobilsku industriju. Volkswagen grupa je među prvima počela da ukida modele sa oznakom TGI, dok je Škoda prestala da razvija nove CNG verzije svojih vozila. Fiat, koji je decenijama bio lider u segmentu automobila na metan, danas proizvodi znatno manji broj takvih modela, dok se većina evropskih proizvođača fokus prebacila na hibride i električna vozila.
Razlog nije samo rast cena gasa već i ubrzano ulaganje u elektrifikaciju zbog evropskih klimatskih ciljeva.
Da li države još daju subvencije?
Iako interesovanje opada, pojedine države i dalje podstiču upotrebu CNG-a, uglavnom kroz poreske olakšice ili oslobađanje od akciza.
Najpoznatiji primeri su Italija, koja godinama subvencioniše ugradnju CNG uređaja i razvoj mreže punionica. Pored Italije, u Belgiji, Luksemburgu, Hrvatskoj, Grčkkoj i Litvaniji postoje poreske olakšice ili oslobađanje od akcize za prirodni gas kao pogonsko gorivo. Evropska komisija navodi da Litvanija od 2018. godine primenjuje oslobađanje od akcize upravo radi podsticanja korišćenja CNG-a u saobraćaju.
Istovremeno, Evropska unija sve više usmerava finansijsku podršku ka električnim vozilima i infrastrukturi za punjenje, dok se subvencije za fosilna goriva postepeno smanjuju.
Ekološki potencijal ostaje, tržište ide drugim putem
Paradoks je što CNG i dalje emituje manje ugljen-dioksida, azotnih oksida i čestica od benzina i dizela. Još bolji efekat postiže se korišćenjem biometana, koji pojedine zemlje poput Danske, Švedske i Nemačke sve više uvode u transport.
Međutim, visoke cene prirodnog gasa, nestabilnost tržišta i snažna evropska politika elektrifikacije dovele su do toga da proizvođači više ne vide CNG kao tehnologiju budućnosti. Stručnjaci smatraju da će metan opstati prvenstveno u teškom transportu, autobusima i komunalnim vozilima, gde elektrifikacija još nije jednostavno rešenje. Kod putničkih automobila njegova uloga će, po svemu sudeći, nastaviti da opada.
 gubi tržišnu bitku. Analiziramo zašto je cena naglo porasla?){kind=link}